Kinderen van 6-12 jaar met astma op de BSO

Hoe herken je een toename van benauwdheidsklachten en/of astmaklachten bij een kind?

Kinderen in de leeftijd van 4-12 jaar kunnen vaak zelf al goed aangeven of ze benauwd zijn of dat andere klachten toenemen. Het is echter ook fijn als je als pedagogisch medewerker een toename van klachten kunt signaleren. Je kunt letten op de volgende klachten:

• Benauwdheid, dit kun je herkennen aan:
  • Veel sneller ademen dan normaal, ook bij rustig zitten of liggen.
  • Slechts een paar woorden kunnen zeggen tussen twee ademteugen.
  • Het intrekken van de spieren van de borstkas bij het ademen.
  • (Soms) het meebewegen van de neusvleugels bij het ademhalen.
• Snel kortademig zijn, bijvoorbeeld bij flinke inspanning (zoals druk spelen, springen of rennen).
• Veel hoesten, slijm op hoesten.
• Een piepend, brommend, zagend of pruttelend geluid bij het ademhalen
• Snel uitgeput zijn, vermoeidheid

Het verschilt per kind welke klachten bij hem/haar het meest aanwezig zijn. Bespreek dit met het kind en zijn/haar ouder(s)/opvoeder(s).

Waar je misschien niet aan denkt bij allergieën:

• Kinderen kunnen ook allergisch zijn voor (echte) kerstbomen. Kies je daarom voor een neppe variant, bedenk je dan dat deze veel stof kunnen bevatten.
• Bloemen en bijvoorbeeld paastakken kunnen ook voor allergische reacties zorgen.
• Pollen van bomen en grassen komen binnen door open ramen en deuren. Is een kind daar erg allergisch voor, dan kan dit de astmaklachten verergeren.
• De allergenen die huisdieren verspreiden, kunnen ook aan kleding zitten en op die manier voor het verergeren van astmaklachten zorgen. Heb je als medewerker een huisdier, sta daar dan even bij stil als je een kind op de BSO hebt met een allergie voor dat type huisdier.
• Heb je een kind met een voedselallergie op je groep? Vraag dan aan de ouder(s)/opvoeder(s) of het kind er ook last van heeft als andere kinderen het in zijn/haar nabijheid eten. Soms kunnen alleen al sporen van een bepaald allergeen astmaklachten verergeren.
• Wordt er bij jou op de BSO getrakteerd door andere kinderen? Zorg er dan voor dat er ook als een kind een voedselallergie heeft, altijd iets lekker is voor hem/haar. Dit doe je bijvoorbeeld door de ouder(s)/opvoeder(s) te vragen om een trommeltje met lekkers achter te laten voor het kind waar je altijd iets uit kunt halen als dat nodig is.

Astmamedicijnen en puffergebruik op de BSO

Als er behandeling van benauwdheidsklachten of astma nodig is, gebeurt dat bijna altijd met inhalatiemedicijnen, vaak puffers genoemd. Enerzijds zijn dat onderhoudsmedicijnen (ontstekingsremmers of luchtwegbeschermers genoemd), die het kind dagelijks inneemt. Vaak is dit ’s ochtends en ’s avonds en zul je daar op de BSO niet mee te maken krijgen. Anderzijds zijn dit de ‘noodmedicijnen’ (luchtwegverwijders). Deze dienen gegeven te worden bij toename van klachten, zoals benauwdheid, hoesten of een piepende ademhaling. In de BSO zul je vooral met noodmedicijnen te maken hebben.

De vraag wanneer deze medicijnen gegeven moeten worden, kan lastig zijn. Er kan een vast schema voor zijn (zeker in periodes dat de benauwdheids- of astmaklachten sterker aanwezig zijn), maar het kan ook zijn dat het nodig is zelf samen met het kind een inschatting te maken wanneer de klachten dusdanig zijn toegenomen dat het geven van de noodmedicijnen aan de orde is. Deze inschatting kan moeilijk zijn (dat geldt ook voor de ouder(s)/opvoeder(s)). Bespreek daarom goed met het kind en ouder(s)/opvoeder(s) welke klachten typerend zijn voor het kind en waar zij aan herkennen of het geven van noodmedicijnen nodig is of niet. Bij twijfel, bel de ouder(s) en laat de keuze aan hen.

Als er astmamedicijnen ingenomen moeten worden op de BSO, zal het dus vooral gaan om de noodmedicijnen. Deze worden geïnhaleerd met een puffer (inhalator), eventueel met voorzetkamer (bij kinderen tot +/- zes jaar is dit zeker het geval). Indien nodig zit er op de voorzetkamer een neus-mondkapje.  Zorg voor een rustige plek en laat het kind goed rechtop zitten of eventueel staan. Het kind dient het mondstuk van de voorzetkamer in zijn geheel met zijn/haar mond te omsluiten en de tanden erop te klemmen. Wordt er een kapje gebruikt, dan dient dit goed over de mond en neus geplaatst te worden. Bij het puffen moet de kin altijd een beetje omhoog gericht zijn. Na het puffen is het van belang het kind de mond te laten spoelen (bij gebruik van een kapje is het ook belangrijk het gezicht van het kind schoon te maken). Meer informatie over het toedienen van astmamedicijnen aan kinderen lees je hier. Het belangrijkste is natuurlijk dat je weet hoe je de medicijnen toedient en wanneer je dit moet doen. Hoe een puffer met voorzetkamer werkt, verschilt per type. De ouder(s) kunnen je dit het beste uitleggen en laten zien. Bespreek ook met de ouder(s) hoe de voorzetkamer en eventueel het masker schoongemaakt moeten worden. Bij twijfel kun je kijken op www.inhalatorgebruik.nl.

Tips voor het contact met het kind met benauwdheidsklachten of astma en zijn/haar ouder(s)/opvoeder(s)

Allereerst is het natuurlijk van groot belang om goed en duidelijk te communiceren met het kind zelf en met zijn/haar ouder(s)/opvoeder(s). Dus ga vooral het gesprek aan. Een aantal tips daarbij zijn:

• Vraag aan het kind en de ouder(s)/opvoeder(s) hoe zijn/haar benauwdheids- of astmaklachten eruitzien en welke prikkels de klachten verergeren. Benauwdheidsklachten en astma zijn per kind verschillend, dus zorg er als pedagogisch medewerker voor dat je goed weet welke prikkels klachten uitlokken. Vraag bijvoorbeeld:
  • Welke momenten lastig kunnen zijn voor het kind of wat juist goed gaat.
  • Waar rekening mee gehouden kan worden.
• Maak concrete afspraken met het kind en zijn/haar ouder(s)/opvoeder(s):
  • Over wanneer medicijnen genomen moet worden. Vraag daarbij of het kind/de ouder/de opvoeder iedere dag als het kind komt aan wil geven of en wanneer medicijnen genomen dienen te worden.
  • Over de mate van zelfstandigheid van het kind:
    • Is het kind in staat zelf aan te geven wanneer de klachten toenemen en wanneer noodmedicijnen nodig zijn? Of is jouw hulp daarbij gewenst?
    • Kan het kind zelfstandig de medicijnen innemen of is jouw hulp daarbij nodig?
  • Over wanneer de ouder(s)/opvoeder(s) gebeld wordt (bijvoorbeeld bij welke klachten of wanneer medicijnen niet binnen een bepaalde tijd werken). Dit geeft het kind en ouder(s)/opvoeder(s) een veilig gevoel en voorkomt onenigheid achteraf.
  • Over de plek van de medicijnen. Spreek met het kind en de ouder(s)/opvoeder(s) een vaste plek af waar ze de medicijnen neerleggen en zorg dat iedereen weet waar ze liggen. Geef aan dat het de verantwoordelijkheid van het kind en/of ouder(s)/opvoeder(s) is dat de medicijnen daar iedere keer bij binnenkomst neergelegd worden. Laten ze de medicijnen daar altijd liggen? Spreek dan met ze af dat ze regelmatig moeten controleren of er nog voldoende medicijnen in de puffer zitten en of de houdbaarheidsdatum niet verstreken is
• Maak een stappenplan samen met het kind en ouder(s)/opvoeder(s) waarin de gemaakte afspraken staan. Lamineer dit en zorg ervoor dat dit op een duidelijke plek te vinden is. Zowel voor het kind, de pedagogisch medewerker als voor eventuele invalmedewerkers

Vertellen over benauwdheidsklachten of astma op de BSO

Maak benauwdheidsklachten en astma bespreekbaar met de andere kinderen op de BSO (bijvoorbeeld in de kring). Zeker als het opvalt dat een kind wel eens benauwd is, vaker hoest, moet puffen of vaker ziek is. Bespreek van te voren met het kind en zijn/haar ouders/opvoeders of hij/zij hier zelf over wil vertellen. Vraag hem/haar dan ook wat hij/zij erover wil delen en hoe hij/zij dit zou willen doen. Maak er een gezamenlijk gesprek van, zodat niet alle aandacht naar het kind met benauwdheidsklachten of astma gaat. Heb je meerdere kinderen op de BSO met benauwdheidsklachten, astma, een allergie of een andere chronische aandoening? Dan kun je het ook algemener bespreekbaar maken en je niet specifiek op (de aandoening van) één kind richten. Heb je pedagogisch medewerker zelf een chronische ziekte? Het kan helpen voor de kinderen als jij hier open over bent, bijvoorbeeld door medicatie in hun bijzijn te nemen. Hierdoor maak je het hebben van een chronische ziekte en/of het nodig hebben van medicijnen normaal voor de kinderen.

Heb je een beeldscherm of digibord op de groep? Dan kun je bij het praten over benauwdheidsklachten of astma op de BSO onze webpagina’s gebruiken voor kinderen van 0-6 jaar en/of 6-12 jaar. Op deze pagina’s vind je ook kleurplaten om uit te printen.

Daarnaast zijn hier het boekje en de video’s van Anna heeft astma (voor kinderen vanaf ongeveer 4 jaar) beschikbaar. Hierin wordt op een kindvriendelijke manier uitgelegd wat (ernstig) astma is. Voor kinderen vanaf ongeveer 6 jaar is er ook de video Superhelden met astma, samen met de bijbehorende praatplaat Superhelden.